Programa SMR

Semana de Música Religiosa de Cuenca

Manos de un violinista sobre el mástil del violín
FECHA:
LUGAR:
Biblioteca de La Merced (Pza. de la Merced, 4, Cuenca)

Ludovice Ensemble

Pesebres cantados

LUDOVICE ENSEMBLE

Fernando Miguel Jalôto: órgano y dirección

CORO I (solistas)

Eduarda Melo, soprano

António Lourenço Menezes, alto

Fernando Guimarães, tenor

Hugo Oliveira, bajo

CORO II (capilla)

Teresa Duarte, soprano

Rita Tavares, alto

João Rodrigues, tenor

Filipe Leal, bajo

Diana Vinagre, violonchelo

Marta Vicente, contrabajo

COMPRAR ENTRADAS

Entradas (sin numerar):
General: 24 €

Amigos de la SMR: 18 €

Menores de 30 años: 15 €

Abonos:
General: 95 €

Amigos de la SMR: 80 €

PROGRAMA

Avanti la Messa:

Giovanni Pierluigi da Palestrina (1525/26-1594)

Mottetto Hodie Christus natus est a 4

(«64 Mottetti di autori diversi», MM CF.96 da Biblioteca del Conservatorio di Musica Luigi Cherubini, Florença; e «Varj Mottetti à Quattro Voci composti dal Signor Luigi detto il Palestrina: di Anerio: Vittoria: e Nannino», MM SANT Hs 2762 da Santini-Bibliothek, Münster)

In Nativitate Domini: ad Primam Missam in Nocte:

Manuel Cardoso (1566-1650)

Asperges me a 4

(«Livro de Varios Motetes, Officio da Semana Santa e outras cousas [...]»; Lisboa, 1648)

Alessandro Scarlatti (1660-1725)

[Toccata] & Fuga del primo tono

(«Obras Romanas para órgão», MM 60. da Biblioteca Geral da Universidade, Coimbra)

Introitus: Dominus dixit ad me

(«Theatro Ecclesiástico [...]»; Lisboa, 1765)

Giovanni Giorgi (ca.1700-1762)

Messa Pastorale à 4 Concertata: Kyrie eleyson

(«Repartitio originalis Missae Pastoralis Organicè simul. et Ritmicè quatuor vocibus modulatae A Ptre. Joanne de Georgiis. Ad usum Sacros.tae Patriarcalis Bas.cae Ulyssipon.sis Decima quarta ex novissimis ejusde Auctoris: Concienda festivissimo tempore Nativitatis D.N.J.C.; MM 84/21 do Arquivo da Fábrica da Sé Patriarcal de Lisboa; Génova, 1755)

Kyrie | Tutti: Andante ma sostenuto «Introductio Pastoralis Organica»

Christi | Soli a 3: Allegro ma sostenuto «Ritmici simul e organica ad instar moduli Pastoralis Germanica vulgo alla Tedesca»

Kyrie | Tutti: Allegro «Organica ad instar modulia Pastoralis Romania vulgo La Romagnola»

Giovanni Giorgi

Messa Pastorale à 4 Concertata: Gloria in excelsis

Et in terra pax | Soli a 4 & Tutti: Andante Allegro «ut supra ad instar moduli Pastoralis Veneti vulgo La Piva»

Gracias agimus tibi | Tutti: Fuga, Allegro sostenuto

«Variatio circunstantis ut superi ad instar Pastoralis moduli Gallici; vulgo Sarabanda»

Domine Deus | Soli a 2: Grave affetuoso «Ad instar moduli Pastoralis vulgo alla Siciliana»

Qui tollis peccata mundi | Tutti: Grave «Variatio organica»

Suscipe deprecationem | Tutti: Allegro

Qui sedes ad dextra patris | Soli a 2: Allegro «Abreviatio Ritmica et Organica»

Quoniam tu solus sanctus | Soli a 3: Allegro

Cum sancto spiritu | Tutti: Allegro Fugato «Piva Rustica»

Gradual: Tecum principium in die virtutis tuae & Alleluia: Dominus dixit ad me

(«Theatro Ecclesiástico [...]»; Lisboa, 1765)

José António Carlos de Seixas (1704-1742)

Sonata dopo l'Epistola: Sonata Ap.1-4: Allegro

(«Tocatas per Cembalo y Organo Del Sig.r Gioseppe Antonio Carlos di Seyxas»;

MM 58 da Biblioteca Geral da Universidade, Coimbra)

Giovanni Giorgi

Messa Pastorale à 4 Concertata: Credo in unum Deum

Patrem omnipotentem | Tutti & Soli a 2: Allegro

«Ciacon[n]a; ad instar moduli Pastoralis Hispanica vulgo La Folia, aliter Ciaccona»

Et incarnatus est | Tutti: Andante sostenuto «Ritenutto ad libitum [per] dare il tempo alla genuflessione da farsi nell'Altare»

Crucifixus | Soli a 3: Grave affetuoso «Variatio organica figuraliter»

Et ressurexit | Tutti: Allegro «Ciaccona alio modo, et mensura»

Et vitam venturi | Tutti: Fuga Presto «Organica et ritmica ad instar moduli Gallici vulgo Minuet»

Domenico Scarlatti (1685-1757)

Sonata per l'offertorio: Sonata K.9 — Allegro

(«Essercizi per Gravicembalo», Londres, 1738/39)

Offertorium: Laetentur Coeli, et exulte terra

(«Theatro Ecclesiástico [...]»; Lisboa, 1765)

Antonio Tedeschi (1702-1770)

Mottetto Quem vidistis pastores? a 4 concertato, per la Messa de la Notte del Natale

(MM 224/40 do Arquivo da Fábrica da Sé Patriarcal de Lisboa; Lisboa, ca.1760?)

Giovanni Giorgi

Messa Pastorale à 4 Concertata: Sanctus

Sanctus | Tutti: Allegro sostenuto

Pleni sunt caeli |Tutti: Grave — Allegro

Hosanna in excelsis | Tutti: Allegro e Presto «Variatio et Fuga»

Benedictus | Soli a 2: Grave affetuoso «Variatio Organica»

José António Carlos de Seixas

Sonata per la Levatione: Sonata 6-5|049: Adagio

(«Tocatas per Cembalo y Organo Del Sig.r Gioseppe Antonio Carlos di Seyxas»;

MM 58 da Biblioteca Geral da Universidade, Coimbra)

Da Capo Hosanna

Giovanni Giorgi

Messa Pastorale à 4 Concertata: Agnus Dei

Agnus Dei | Tutti: Andante sostenuto «Pastoralis organica tantum»

Communio: In splendoribus Sanctorum

Ite missa est

(«Theatro Ecclesiástico [...]»; Lisboa, 1765)

Doppo la Messa:

Giovanni Pierluigi da Palestrina

Mottetto Hodie Christus natus est a 8

(«Motettorum quae partim quinis partim senis, partim octonis vocibus concinantur, liber tertius [...]»; Veneza, 1575)

Introducción:

La Navidad en la Capilla Real de Lisboa a mediados del siglo XVIII

Reconstrucción de la Misa de Navidad en la Capilla Real de Lisboa con la curiosa y festiva «Messa Pastorale» compuesta en 1755 por Giovanni Giorgi, compositor de la corte, así como otras obras del repertorio de la Capilla para esta temporada festiva.

Aunque Domenico Scarlatti sigue siendo el más famoso de los compositores italianos de la corte lisboeta del XVIII, muchos otros vivieron en Portugal ejerciendo una influencia más duradera en la vida musical. Entre ellos destaca Giovanni Giorgi, activo en Lisboa durante casi tres décadas, quien dejó una profunda huella por su labor pedagógica, así como un legado musical imponente.

El veneciano Giorgi fue contratado por João V en 1725 como «Compositor de la Patriarcal» por su amplia experiencia en la música sacra romana, adquirida como Maestro de Capilla de San Juan de Letrán, consolidando así el compromiso con el ceremonial sagrado como expresión simbólica de poder absoluto. No fue un acto aislado sino parte de una estrategia relacionada con el modelo ideológico propio del Antiguo Régimen: la unión simbólica entre el poder civil y el eclesiástico.

La "Messa Pastorale", compuesta en 1755 antes del fatídico terremoto, emplea temas heredados de diferentes tradiciones europeas de la Pastoral navideña. Se inspira en las fórmulas rítmicas de las danzas barrocas, así como en la recreación de un imaginario rústico, en particular mediante la evocación de las gaitas. Elementos similares aparecen en el motete de Antonio Tedeschi, cantante, compositor y poeta napolitano también contratado para la Capilla de Lisboa, para la cual escribió un importante corpus de música sacra de gran calidad y variedad.

Las conexiones entre las representaciones visuales de la Natividad y otras festividades típicas del sur de Europa son inequívocas. En Portugal, especialmente en la capital, son notables los espléndidos belenes del s. XVIII obra de artesanos contemporáneos de Giorgi y Tedeschi. Abundan en alusiones a la música, ya sea popular —gaitas, zanfonas, flautas, panderos y castañuelas, así como bailarines— o culta, confiada a ángeles cantores que sostienen partituras y están acompañados por un grupo de bajo continuo. Para comprender y apreciar a estos compositores es esencial contextualizarlos dentro del ceremonial litúrgico de la Capilla Real Portuguesa donde, siguiendo estrictas directrices, obras compuestas en el riguroso estilo imitativo o policoral se combinaban y alternaban con otras de estilo más moderno, profusas en escritura concertante, con solos vocales caprichosos, que evocaban el virtuosismo de los castrati contratados para Lisboa.

LUDOVICE ENSEMBLE

Ludovice Ensemble es un grupo portugués de música antigua con sede en Lisboa. Fernando Miguel Jalôto y Joana Amorim fundaron el conjunto en 2004, y desde entonces se ha convertido en un referente dentro del panorama portugués de la música antigua, reconocido por la alta calidad de sus interpretaciones, la coherencia de sus proyectos artísticos y la originalidad de sus programas y propuestas, que combinan creatividad, una aproximación apasionada al repertorio y una interpretación históricamente informada. El grupo presta especial atención a obras desconocidas, y la recuperación moderna de tesoros ocultos portugueses, franceses, alemanes, ingleses e italianos forma parte esencial de su estrategia. El conjunto invita regularmente a algunos de los mejores intérpretes portugueses y colabora con frecuencia con artistas extranjeros de gran calidad —músicos, pero también actores, mimos y bailarines—. Desde 2021, Ludovice Ensemble es miembro de REMA - Réseau Européen pour la Musique Ancienne.

Ludovice Ensemble ha actuado en numerosos escenarios y festivales internacionales de importancia en Portugal, siendo invitado habitual en temporadas de prestigio como las de la Fundación Gulbenkian y el Centro Cultural de Belém (CCB) de Lisboa. También se presenta regularmente en España (Festivales de Música Antigua de Aranjuez, Pirineos Catalanes, Vitoria-Gasteiz, Daroca, Peñíscola y Jaca; Real Coliseo Carlos III de San Lorenzo del Escorial; Círculo de las Artes de Lugo y Festival Ibérico de Badajoz); Bélgica (AMUZ en Amberes y MA Brugge); Países Bajos (Festival Oude Muziek de Utrecht); Francia (La Chaise-Dieu, Vivarais-Lignon, Festes Baroques); República Checa (Fiestas de Verano de Música Antigua de Praga); Irlanda (por invitación de la Embajada de Portugal en Dublín) e Israel (Festival Felicja Blumenthal en Tel Aviv y Jerusalén).
El conjunto ha sido grabado en directo por la Radiotelevisión Portuguesa y el canal francés MEZZO.
Su primer disco, con una exquisita selección de cantatas barrocas francesas grabadas para Ramée/Outhere, fue acogido con entusiasmo tanto por el público como por la crítica especializada, siendo nominado a los International Classical Music Awards (ICMA) en 2013 y recomendado en 2019 por la revista francesa Diapason como una de las mejores grabaciones mundiales de este repertorio.
Recientemente han lanzado un nuevo doble álbum con sonatas para traverso y clave obligado de los hermanos Graun, editado por el sello británico Veterum Musica.

El repertorio de Ludovice Ensemble abarca una gran variedad de obras, entre ellas: Vespro della Beata Vergine de C. Monteverdi; La Liberazione di Ruggiero dall’isola d’Alcina de Francesca Caccini; Le Bourgeois Gentilhomme e Idylle sur la paix de J.-B. Lully; Les Arts Florissants, Messe de Minuit, varios ciclos de Leçons de Ténèbres y las Méditations pour le Carême de M.-A. Charpentier; Cain ovvero il primo omicidio de A. Scarlatti; diversas cantatas, misas luteranas y conciertos de J. S. Bach; música para ballet de Rébel, Rameau, Händel y Debussy; música barroca sefardí; música orquestal romana de Corelli, Stradella y Pasquini; así como una amplia selección de música de cámara desde el Renacimiento tardío hasta el periodo clásico temprano.

Entre sus compromisos recientes destacan la producción de Timon of Athens de Purcell en el CCB de Lisboa junto al Teatro Praga; una versión de cámara de la ópera Phaëton de J.-B. Lully en el prestigioso festival MA Brugge (Bélgica); cantatas de Bach en el Festival Internacional de Alcobaça (Portugal); y un refinado programa de música portuguesa, española y francesa del siglo XVII, reunido en una nueva propuesta titulada Sudexpress, creada especialmente para el Mustonenfest de Tallin (Estonia).

Entre sus próximos proyectos se incluyen varios conciertos en España con música del Renacimiento portugués; un nuevo proyecto en Tel Aviv que combina música barroca y folclórica portuguesa; y su participación en diversos festivales portugueses con una amplia gama de programas, que incluyen una selección de arias para bajo de Bach, Leçons y Motets de Charpentier, la obra maestra de J. S. Bach Musikalisches Opfer y un fastuoso programa de música sacra veneciana de Monteverdi y Rovetta en colaboración con el Coro Gulbenkian.

En Portugal, Ludovice Ensemble ha actuado en algunos de los escenarios más importantes (Fundación Gulbenkian, CCB y Casa da Música) y en numerosos festivales internacionales de música. Asimismo, actúa con frecuencia en España (Festivales de Música Antigua de Vitoria, San Lorenzo del Escorial, Daroca, Peñíscola, Jaca y Lugo); Bélgica (AMUZ en Amberes); Países Bajos (Festival Oude Muziek de Utrecht); Francia (Festivales de La Chaise-Dieu y Vivarais-Lignon) y República Checa (Fiestas de Verano de Música Antigua de Praga).

Ver el programa de V Ciclo de Adviento